Dostęp otwarty
CZAS ROZSTROJONY. SPOŁECZNY JETLAG JAKO UKRYTE ŹRÓDŁO DYSSYNCHRONIZACJI RODZINY
Katarzyna ZIELIŃSKA-KRÓL1
Język publikacji: polski
artykuł naukowy
Transformacje Nr 3(126)2025, Data publikacji: 30 września 2025r.
Słowa kluczowe: społeczny jetlag, rodzina, chronotyp, dyschronizacja, stresor, zmiany w rodzinie, zegar biologiczny, zegar społeczny
Streszczenie Współczesny rytm życia, zdominowany przez presję produktywności, pracę zmianową, wczesne godziny szkolne i intensywne korzystanie z technologii cyfrowych, prowadzi do rosnącej rozbieżności między zegarem biologicznym a społecznym – zjawiska określanego mianem społecznego jetlagu (social jetlag). Niniejszy artykuł przedstawia społeczny jetlag jako istotny czynnik wpływający na funkcjonowanie rodziny jako systemu biologiczno-społecznego. Omawia mechanizm powstawania zjawiska, jego konsekwencje fizjologiczne i psychiczne, a także wpływ na rytm dnia, relacje i komunikację w rodzinie. Głównym celem analizy była identyfikacja oraz interpretacja mechanizmów i skutków społecznego jetlagu w kontekście funkcjonowania rodziny jako systemu biologiczno-społecznego. Artykuł wskazuje, że społeczny jetlag – mimo iż postrzegany głównie jako zjawisko indywidualne – ma realny wymiar systemowy, skutkujący zanikiem rytuałów rodzinnych, ograniczeniem wspólnego czasu i nasileniem napięć międzypokoleniowych. W zakończeniu przedstawiono propozycje działań prewencyjnych oraz kierunki dalszych badań. Tekst ma charakter teoretyczno-przeglądowy i opiera się na aktualnej literaturze z zakresu chronobiologii, psychologii zdrowia, socjologii rodziny i nauk o rodzinie. Artykuł wpisuje się w problematykę transformacji kulturowych i cywilizacyjnych, ukazując, jak pozornie indywidualne doświadczenie może wpływać na stabilność i funkcjonalność całego systemu rodzinnego.
Katedra nauk o rodzinie, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II w Lublinie, Polska
ORCID: 0009-0007-7885-2042
E-mail: kzielinska@kul.pl