Open access
THE DETERRENT EFFECT OF DELAYED FEEDBACK ON DISHONESTY
Łukasz Markiewicz1, Katarzyna Idzikowska2, Przemysław Sawicki3
Publication language: Polish
scientific paper
Guests Editors of the Issue Tomasz Herudziński, Wojciech Minicewicz
Transformations No. 4(127)2025, Publication date: 30 December 2025
Keywords: deterrence, institutions, dishonesty, punishment, uncertainty
Abstract Klasyczna teoria odstraszania zakłada, że kara musi być pewna, dotkliwa i szybka, aby skutecznie zniechęcać do naruszania norm. Traktując oszukiwanie jako naruszenie normy uczciwości, empirycznie przetestowaliśmy hipotezy inspirowane teorią odstraszania, koncentrując się w szczególności na szybkości reakcji karnej. Zbadaliśmy, czy moment przekazania informacji o sankcji (natychmiastowa vs. opóźniona informacja zwrotna o wynikach kontroli) wpływa na skłonność do oszukiwania. Badania psychologiczne oferują dwie teorie, które mogą wyjaśniać ten mechanizm. Po pierwsze, teoria awersji antycypacyjnej sugeruje, że oczekiwanie na ewentualną sankcję wywołuje negatywne emocje, czyniąc sam okres oczekiwania awersyjnym. W konsekwencji opóźnianie informacji o kontroli powinno zniechęcać do nieuczciwości. Po drugie, mechanizmy wzmocnienia emocjonalnego wskazują, że nieukarane oszustwo może generować krótkotrwały pozytywny afekt („euforia oszusta”). Natychmiastowe potwierdzenie, że kłamstwo nie zostanie wykryte, może wzmacniać zachowania nieuczciwe, sprzyjając dalszemu oszukiwaniu w zadaniach wielorundowych. Aby przetestować te założenia, zastosowaliśmy zmodyfikowane zadanie Die Rolling Task (DIRT), w którym uczestnicy obserwowali generowane komputerowo rzuty kostką i raportowali wyniki. W kolejnych rundach manipulowaliśmy opłacalnością kłamstwa, prawdopodobieństwem kontroli oraz surowością sankcji. Kluczową manipulacją była szybkość informacji: w warunku INFO informacja zwrotna o audycie była przekazywana po każdej rundzie, natomiast w warunku NO INFO informację odkładano do momentu zakończenia wszystkich rund.\r\nWyniki powtórzyły podstawowe założenia teorii odstraszania: poziom oszukiwania wzrastał wraz z wyższymi zachętami finansowymi, malał przy większym prawdopodobieństwie kontroli oraz malał przy surowszych karach. Co istotne, stwierdziliśmy również, że opóźniona informacja zwrotna wywierała silniejszy efekt odstraszający niż informacja natychmiastowa. Wyniki te sugerują, że poza pewnością i surowością kary, subiektywne doświadczenie oczekiwania na karę może stanowić dodatkowy mechanizm odstraszający: opóźniona kara może działać jak psychologiczny „podatek” od nieuczciwości, zwłaszcza gdy niepewność co do wykrycia pozostaje wyraźna.
Ph.D. , Kozminski University, Warsaw, Poland
ORCID: 0000-0003-4554-1559
E-mail: lmarkiewicz@kozminski.edu.pl
Ph.D.., Kozminski University, Warsaw, Poland
ORCID: 0000-0002-0689-5285
E-mail: kidzikowska@kozminski.edu.pl
Ph.D., Kozminski University, Warsaw, Poland
ORCID: 0000-0002-3345-5015
E-mail: psawicki@kozminski.edu.pl